Γνωρίζοντας τη νόσο του Αλτσχάιμερ

Altzxaimer2

Η νόσος του Αλτσχάιμερ είναι μια προοδευτική ασθένεια του εγκεφάλου που σταδιακά καταστρέφει την μνήμη του ασθενούς, τη δυνατότητά του να μαθαίνει, να σκέφτεται λογικά και να κρίνει, να επικοινωνεί και να διεκπεραιώνει καθημερινές δραστηριότητες, όπως το μπάνιο και το φαγητό. Καθώς η νόσος του Αλτσχάιμερ επιδεινώνεται, οι ασθενείς μπορεί επίσης να παρουσιάζουν αλλαγές στην προσωπικότητα και την συμπεριφορά τους και να γίνονται αγχώδεις, καχύποπτοι και νευρικοί, ή ακόμη να έχουν αυταπάτες ή παραισθήσεις.


 

Η νόσος Αλτσχάιμερ αποτελεί μια μορφή άνοιας. Επηρεάζει την φυσική δομή του εγκεφάλου και χαρακτηρίζεται από την παρουσία πλακών αμυλοειδούς και μαζών νευροϊνιδίων. Η νόσος Αλτσχάιμερ διακρίνεται σε τρία στάδια βαρύτητας: Ελαφράς, Μεσαίας και Βαριάς.

 

Τι προκαλεί τη νόσο του Αλτσχάιμερ;

Οι επιστήμονες δεν έχουν προσδιορίσει μια μοναδική αιτία της νόσου Αλτσχάιμερ, αντίθετα πιστεύουν ότι οφείλεται σε πολλαπλούς παράγοντες. Ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου είναι η προχωρημένη ηλικία του ασθενούς, καθώς σε περισσότερο από το 90% των περιπτώσεων η διάγνωση τίθεται σε ανθρώπους ηλικίας 65 ετών και άνω. Στην περίπτωση που ο ασθενής εμφανίζει συμπτώματα πριν την ηλικία των 65 ετών (νόσος πρώιμης έξαρσης), πιστεύεται ότι η νόσος σχετίζεται με κληρονομικούς παράγοντες.

 

Ένας γνωστός κληρονομικός παράγοντας της νόσου Αλτσχάιμερ είναι ένα γονίδιο το οποίο κωδικοποιεί μια μορφή πρωτεΐνης που ονομάζεται απολιποπρωτεΐνη Ε (ApoE), η οποία συμμετέχει στην προστασία, την επιδιόρθωση και την αναδιάρθρωση των νευρώνων. Στην Ευρώπη, η συγκεκριμένη μορφή του ApoE γονιδίου, που σχετίζεται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, εμφανίζεται στο 4% με 27% του πληθυσμού.

 

Τα συμπτώματα της νόσου του Αλτσχάιμερ: περισσότερα από απλή απώλεια μνήμης.

Η απώλεια μνήμης είναι το σύμπτωμα που πιο συχνά σχετίζεται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, και όπως συμβαίνει και με τα άλλα συμπτώματα της νόσου, η απώλεια αυτή επιδεινώνεται καθώς η ασθένεια εξελίσσεται. Στα αρχικά στάδια της νόσου Αλτσχάιμερ, οι ασθενείς μπορεί να ξεχνούν πρόσφατα γεγονότα και δραστηριότητες, καθώς και τα ονόματα οικείων προσώπων και αντικειμένων, αλλά και να δυσκολεύονται να ολοκληρώσουν απλές καθημερινές δραστηριότητες. Στη μεσαίας βαρύτητας μορφή της νόσου, οι ασθενείς μπορεί να μην αναγνωρίζουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα, να έχουν προβλήματα επικοινωνίας, να είναι ανήσυχοι, νευρικοί ή αγχώδεις και να έχουν αυταπάτες ή παραισθήσεις. Όταν η νόσος φθάσει σε βαριά μορφή, οι ασθενείς είναι απόλυτα εξαρτημένοι από την φροντίδα άλλων.

 

Η παρακάτω λίστα περιλαμβάνει μερικά ακόμη από τα πιο συχνά συμπτώματα:

·         Ανικανότητα του ασθενούς να διεκπεραιώσει οικείες δραστηριότητες, όπως να ετοιμάσει ένα γεύμα, να κάνει ένα τηλεφώνημα ή να παίξει ένα παιχνίδι

·         Γλωσσολογικά προβλήματα, όπως να ξεχνά ο ασθενής απλές λέξεις ή να τις  αντικαθιστά με ασυνήθιστες λέξεις, δυσχεραίνοντας την γραπτή ή προφορική επικοινωνία

·         Αποπροσανατολισμός σχετικά με τον χρόνο και τον τόπο, με αποτέλεσμα να χάνεται ο ασθενής στην ίδια του τη γειτονιά

·         Μειωμένη ή κακή κρίση, με αποτέλεσμα ο ασθενής να ντύνεται ακατάλληλα για τον καιρό ή να δίνει μεγάλα χρηματικά ποσά χωρίς να χρειάζεται

·         Δυσχέρεια με τον χειρισμό αφηρημένων εννοιών και ασυνήθιστη δυσκολία στην διεκπεραίωση (πολύπλοκων) νοητικών ασκήσεων. Για παράδειγμα ο ασθενής ξεχνά τι είναι οι αριθμοί και πως τους χρησιμοποιούμε

·         Δραματικές αλλαγές προσωπικότητας. Για παράδειγμα ο ασθενής είναι σαστισμένος, καχύποπτος, φοβισμένος ή εξαρτώμενος από κάποιο μέλος της οικογένειας

·         Απώλεια κινήτρων ή υπέρμετρη παθητικότητα. Για παράδειγμα ο ασθενής κοιμάται περισσότερο από το συνηθισμένο ή δε θέλει να κάνει συνηθισμένες δραστηριότητες

 

Επιπτώσεις της νόσου στον εγκέφαλο

Οι δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο του ασθενούς αρχίζουν να συμβαίνουν προτού τα κλινικά συμπτώματα της νόσου γίνουν εμφανή. Τα τρία πιο κύρια χαρακτηριστικά που αντανακλούν την παθολογία της νόσου είναι:

·         Πλάκες αμυλοειδούς, οι οποίες αναπτύσσονται στα διαστήματα ανάμεσα στους νευρώνες του εγκεφάλου. Ο πυρήνας αυτών των πλακών αποτελείται εν μέρει από εναποθέσεις βήτα-αμυλοειδούς. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η μη φυσιολογική εναπόθεση βήτα-αμυλοειδούς είναι μια από τις αιτίες της παθολογίας της νόσου Αλτσχάιμερ. Η θεωρία αυτή υποστηρίζει ότι ο σχηματισμός πλακών παρεμποδίζει την ομαλή κυτταρική λειτουργία, οδηγώντας τελικά στον κυτταρικό θάνατο.

·         Μάζες νευροϊνιδίωνΟι (μπερδεμένες) μάζες νευροϊνιδίων είναι το δεύτερο κύριο παθολογοανατομικό χαρακτηριστικό που συναντάται στη νόσο Αλτσχάιμερ. Οι μάζες αυτές αποτελούνται από ζεύγη θραυσμάτων μιας τροποιημένης μορφής της πρωτεΐνης tau. Εικάζεται ότι αυξημένες ποσότητες αυτών των μαζών νευροϊνιδίων μπορεί να παίζουν ρόλο στον κυτταρικό θάνατο των νευρώνων.

·         Κυτταρικός θάνατος –  Ο κυτταρικός θάνατος είναι προεξάρχον χαρακτηριστικό της νόσου Αλτσχάιμερ. Στη νόσο Αλτσχάιμερ, οι περιοχές του εγκεφάλου που έχουν προσβληθεί αρχίζουν να συρρικνώνονται και υπάρχει απώλεια νευρώνων σε μια διαδικασία που ονομάζεται εγκεφαλική ατροφία. Η ατροφία είναι ιδιαίτερα έντονη στον ιππόκαμπο, μια περιοχή του εγκεφάλου που παίζει σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση νέων αναμνήσεων.

 

Εξέλιξη και διάρκεια της νόσου

 Ο ρυθμός προόδου της νόσου Αλτσχάιμερ διαφέρει πολύ από ασθενή σε ασθενή. Στα πιο πρώιμα στάδια της νόσου οι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν ήπια εξασθένηση της νοητικής λειτουργίας (ήπια γνωσιακή διαταραχή – MCI), αν και αυτό δεν θεωρείται αρκετό για να γίνει διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ. Πολλοί ασθενείς με ήπια εξασθένιση της νοητικής λειτουργίας μπορεί να διατηρηθούν σε στάσιμη κατάσταση για μεγάλες περιόδους.

 

Η νόσος Αλτσχάιμερ συνήθως προχωρά σε μεσαίας βαρύτητας μορφή σε ένα διάστημα τριών έως πέντε ετών από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων. Οι ασθενείς τυπικά εισέρχονται στα πιο σοβαρά στάδια της νόσου σε διάστημα επτά έως 10 ετών από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων. Τα άτομα σε αυτό το στάδιο χάνουν την δυνατότητα να επικοινωνήσουν και να φροντίσουν τον εαυτό τους.

 

Οι άντρες ασθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ ζουν κατά μέσο όρο 4,2 χρόνια μετά την αρχική διάγνωση, ενώ οι γυναίκες ζουν περίπου 5,7 χρόνια, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να ζήσουν μέχρι και 20 χρόνια. Η πορεία της νόσου εξαρτάται κατά ένα μέρος από την ηλικία του ασθενούς κατά τη διάγνωση, καθώς και από την ύπαρξη συνοδών νοσημάτων. Στα τελικά στάδια της νόσου υπάρχει πολύ εκτεταμένη βλάβη στον εγκέφαλο και σημαντική συρρίκνωση του εγκεφαλικού ιστού.

 

Πως γίνεται η διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ

Ο μόνος τρόπος να διαγνωσθεί με ακρίβεια η νόσος Αλτσχάιμερ είναι μετά θάνατον με εξέταση του εγκεφαλικού ιστού. Ωστόσο οι γιατροί μπορούν να χρησιμοποιήσουν διάφορα εργαλεία για να διαγνώσουν πιθανή νόσο Αλτσχάιμερ. Στα εργαλεία αυτά συμπεριλαμβάνονται το ιατρικό ιστορικό του ασθενούς, φυσική εξέταση και τεστ που μετρούν την μνήμη, την γλωσσολογική επιδεξιότητα και άλλες ικανότητες που σχετίζονται με τη λειτουργία του εγκεφάλου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η απεικόνιση του εγκεφάλου, όπως η αξονική τομογραφία (CT), η ηλεκτρονική τομογραφία εκπομπής φωτονίων (SPECT), η μαγνητική τομογραφία (MRI) και η τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET) μπορεί να φανούν χρήσιμες στην αξιολόγηση ασθενών με υποψία νόσου Αλτσχάιμερ.

 

Οι ερευνητές αναπτύσσουν συνεχώς νέα εργαλεία ώστε να μπορούν να κάνουν ακριβέστερη διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ όσο το δυνατόν νωρίτερα. Στις επιστημονικές προόδους στην απεικόνιση του εγκεφάλου και στα νευροψυχολογικά τεστ που μετρούν διάφορες διαστάσεις της μνήμης και της νοητικής λειτουργίας, προστίθεται και η εξέταση διαφόρων βιοδεικτών.

 

Άλλες διαταραχές και ασθένειες μπορούν επίσης να προκαλέσουν απώλεια μνήμης, σύγχυση και άλλα συμπτώματα που τυπικά σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Παραδείγματα αυτών των διαταραχών και ασθενειών είναι:

·         Αγγειακή ή πολύ-εμφρακτική άνοια

·         Νόσος του Πάρκινσον

·         Μικτή άνοια

·         Άνοια με σωμάτια του Lewy

·         Νόσος Creutzfeldt-Jakob

 

Επιπρόσθετα, άλλα προβλήματα που θα μπορούσαν να μιμηθούν τη νόσο Αλτσχάιμερ περιλαμβάνουν: ανεπιθύμητες παρενέργειες εξαιτίας διαφόρων φαρμάκων, κατάθλιψη, κακή διατροφή ή προβλήματα με τον θυρεοειδή.

 

Το κύριο διαγνωστικό χαρακτηριστικό της νόσου Αλτσχάιμερ είναι η εξασθένηση της μνήμης, η οποία είναι σταδιακή και προοδευτική και η οποία δεν βελτιώνεται όταν δίνεται στον ασθενή βοήθεια προκειμένου να θυμηθεί.

 

Επιπλέον, οι ασθενείς θα πρέπει να εμφανίζουν ένα από τα παρακάτω συμπτώματα, προκειμένου να διαγνωσθούν με πιθανή νόσο Αλτσχάιμερ:

·         Ατροφικές, συρρικνωμένες περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται στη νοητική λειτουργία, σύμφωνα με εξέταση μαγνητικής τομογραφίας

·         Παρουσία βιοδεικτών που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό του ασθενούς

·         Αξιολόγηση της εγκεφαλικής λειτουργίας με τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET scan), η οποία να παρουσιάζει ενδείξεις που σχετίζονται με την παρουσία της νόσου

·         Γνωστή κληρονομικότητα στους άμεσους συγγενείς του ασθενούς

 

Αρκετοί είναι και οι παράγοντες που συνήθως αποκλείουν την ύπαρξη της νόσου Αλτσχάιμερ, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται:

·         Αιφνίδια ή πρώιμη εμφάνιση δυσκολιών στο περπάτημα, επιληπτικές κρίσεις και αλλαγές στη συμπεριφορά

·         Κλινικά στοιχεία όπως η απώλεια αισθήσεων και οι διαταραχές της όρασης

·         Η διάγνωση άλλων ασθενειών που ευθύνονται για την απώλεια μνήμης και σχετικά συμπτώματα, όπως ή άνοια που δεν σχετίζεται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, η βαριά κατάθλιψη ή η νευροαγγειακή νόσος

·         Μαγνητική τομογραφία με ενδείξεις λοίμωξης

 

Θεραπεία

 Προς το παρόν δεν υπάρχει ίαση για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Υπάρχουν κάποιες θεραπείες που βοηθούν στην αντιμετώπιση κάποιων συμπτωμάτων, αλλά αυτές οι θεραπείες δεν μπορούν να μεταβάλλουν, σταματήσουν ή αντιστρέψουν την εξέλιξη της νόσου, ούτε μπορούν να κάμψουν την όλο και συχνότερη εμφάνιση αυτής της ασθένειας.

 

Έρευνα & Ανάπτυξη νέων φαρμάκων

Η έρευνα για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων αποτελεί υψηλή προτεραιότητα για πολλούς οργανισμούς όπως την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την ευρωπαϊκή ένωση για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Παράλληλα, μεγάλος αριθμός ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και φαρμακευτικών εταιριών επενδύουν στην συνεχιζόμενη έρευνα γύρω από αυτή την ασθένεια, προκειμένου να ανακαλύψουν περισσότερα για τις αιτίες που την προκαλούν, τον καλύτερο τρόπο για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και την ανάπτυξη θεραπειών τροποποιητικών της νόσου, προκειμένου να θεραπεύσουν αυτή την ασθένεια. 

Πρώτες Βοήθειες - Τηλέφωνα

  • Εφημ. Ιατροί Αθήνας - Πειραιά: 105
  • Εφημ. Ιατροί Δήμων Πρωτεύουσας: 101
  • Σταθμός Πρώτων Βοηθειών: 150
  • Κέντρο Άμεσης Βοήθειας: 166
  • Κέντρο Δηλητηριάσεων: 210.77.93.777
  • Σταθμός Πρώτων βοηθειών ΙΚΑ: 210.64.67.811
  • Κέντρο Αιμοδοσίας: 210.82.19.391